จากปัญหาความขัดแย้งและสงครามในตะวันออกกลาง ซึ่งเป็นแหล่งผลิตน้ำมันสำคัญของโลก ส่งผลกระทบต่อราคาพลังงานและความมั่นคงด้านพลังงานของหลายประเทศทั่วโลก โดยเฉพาะประเทศไทยที่ต้องพึ่งพาน้ำมันและก๊าซธรรมชาติจากต่างประเทศจำนวนมหาศาล เมื่อเกิดภาวะความไม่แน่นอนทางการเมืองหรือสงคราม จึงส่งผลให้ราคาน้ำมันปรับตัวสูงขึ้น เสี่ยงต่อภาวะขาดแคลนเชื้อเพลิง รวมถึงกระทบต่อค่าครองชีพ การขนส่ง วัตถุดิบนำเข้าบางประภท และต้นทุนการผลิตในภาคส่วนต่าง ๆ ของประเทศอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
ด้วยสถานการณ์ปัญหาดังกล่าว หน่วยงานภาครัฐจึงหันกลับมาให้ความสำคัญกับการพัฒนาพลังงานทดแทนและพลังงานทางเลือกมากขึ้น โดยมีการผลักดันนโยบายด้านพลังงานสะอาดในหลายรูปแบบ เช่น การสนับสนุนการใช้รถยนต์ไฟฟ้า (EV) การส่งเสริมการติดตั้งระบบผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์หรือโซลาร์เซลล์ทั้งในระดับครัวเรือน สถานประกอบการ และภาคอุตสาหกรรม รวมถึงการเปิดโอกาสให้ประชาชนสามารถผลิตและจำหน่ายไฟฟ้าคืนเข้าสู่ระบบได้ สะท้อนถึงแนวโน้มการปรับตัวสู่สังคมพลังงานสะอาดและการใช้พลังงานอย่างยั่งยืนในอนาคต
ในอดีตมีการส่งเสริมพลังงานทดแทนในประเทศไทยมายาวนาน โดยเฉพาะช่วงประมาณปีพ.ศ. 2550 กระทรวงพลังงานได้ส่งเสริมการใช้พลังงานทดแทนในระดับชุมชนและครัวเรือน ผ่านโครงการจัดทำแผนพลังงานชุมชนสนองพระราชดำริเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งครอบคลุมพื้นที่กว่า 80 ตำบลทั่วประเทศ และขยายผลไปอีกหลายร้อยตำบลในระยะต่อมา โดยมุ่งเน้นการเผยแพร่เทคโนโลยีพลังงานที่เหมาะสมต่อวิถีชีวิตของประชาชนในชนบท ที่มีต้นทุนต่ำ ใช้งานง่าย สามารถผลิตหรือซ่อมแซมเองได้ภายในชุมชน และช่วยลดค่าใช้จ่ายด้านพลังงานในชีวิตประจำวัน ตัวอย่างเทคโนโลยีที่ส่งเสริมมีหลายรูปแบบ เช่น เตาซุปเปอร์อั้งโล่ บ่อหมักก๊าซชีวภาพ ตู้อบพลังงานแสงอาทิตย์ ระบบผลิตไฟฟ้าจากเซลล์แสงอาทิตย์ และเตาเผาถ่านแบบถังสองร้อยลิตร เป็นต้น แต่ละเทคโนโลยีมีลักษณะและความเหมาะสมต่อการเลือกนำไปใช้ประโยชน์ที่แตกต่างกันดังนี้
เตาซุปเปอร์อั้งโล่ หรือเตาหุงต้มประสิทธิภาพสูง ถูกพัฒนาจากเตาอั้งโล่ทั่วไป โดยออกแบบให้มีประสิทธิภาพการเผาไหม้สูงขึ้น สามารถเก็บความร้อนได้ดี ใช้เชื้อเพลิงถ่านน้อยลง ช่วยประหยัดถ่านได้มากกว่าร้อยละ 15-20 และลดปริมาณควันเมื่อเทียบกับเตาธรรมดา จึงช่วยลดค่าใช้จ่ายในการประกอบอาหาร และสามารถผลิตได้ภายในชุมชน ทำให้เกิดการสร้างอาชีพและกระจายรายได้ในระดับท้องถิ่นบางแห่งที่มีศักยภาพ
บ่อหมักก๊าซชีวภาพ เป็นเทคโนโลยีที่นำมูลสัตว์หรือเศษวัสดุอินทรีย์มาหมักเพื่อผลิตก๊าซมีเทนสำหรับใช้เป็นเชื้อเพลิงหุงต้มทดแทนก๊าซแอลพีจี นอกจากจะช่วยลดค่าใช้จ่ายด้านพลังงานแล้ว ยังช่วยจัดการของเสียทางการเกษตร ลดปัญหากลิ่นและมลภาวะในชุมชน อีกทั้งกากที่เหลือจากการหมักยังสามารถนำไปใช้เป็นปุ๋ยอินทรีย์ได้อีกด้วย อย่างไรก็ตาม เทคโนโลยีนี้จำเป็นต้องมีการดูแลรักษาระบบอย่างสม่ำเสมอ และเหมาะกับครัวเรือนที่มีวัตถุดิบอินทรีย์เพียงพอ เช่น ฟาร์มปศุสัตว์หรือชุมชนเกษตรกรรม
ตู้อบพลังงานแสงอาทิตย์ เป็นการใช้พลังงานจากแสงอาทิตย์สำหรับอบแห้งอาหาร ผลผลิตทางการเกษตร หรือสมุนไพร โดยไม่ต้องใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล ช่วยลดต้นทุนการผลิต เพิ่มคุณภาพสินค้า และลดปัญหาการปนเปื้อนจากฝุ่นละอองหรือแมลงเมื่อเปรียบเทียบกับการตากแดดแบบเปิด อย่างไรก็ตาม ประสิทธิภาพของตู้อบขึ้นอยู่กับสภาพอากาศและปริมาณแสงแดดในแต่ละช่วงเวลา
ระบบเซลล์แสงอาทิตย์หรือโซลาร์เซลล์ถือเป็นเทคโนโลยีพลังงานสะอาดที่มีบทบาทสำคัญมากขึ้นในปัจจุบัน โดยสามารถเปลี่ยนพลังงานจากแสงอาทิตย์เป็นพลังงานไฟฟ้าเพื่อนำมาใช้ภายในครัวเรือน เช่น ระบบแสงสว่าง การชาร์จอุปกรณ์ไฟฟ้า หรือการสูบน้ำทางการเกษตร แม้ว่าการติดตั้งในระยะแรกจะมีต้นทุนค่อนข้างสูง แต่ในระยะยาวสามารถช่วยลดค่าไฟฟ้าและลดการพึ่งพาพลังงานจากระบบสายส่งหลักได้ อีกทั้งยังเป็นพลังงานที่ไม่ก่อให้เกิดมลพิษต่อสิ่งแวดล้อม
เตาเผาถ่านแบบถังสองร้อยลิตร เป็นเทคโนโลยีที่เหมาะสำหรับชุมชนที่มีเศษไม้หรือวัสดุชีวมวลจำนวนมาก โดยสามารถผลิตถ่านคุณภาพดีเพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงในครัวเรือนหรือจำหน่ายสร้างรายได้เสริม อีกทั้งยังมีผลพลอยได้เป็นน้ำส้มควันไม้ ซึ่งสามารถนำไปใช้ประโยชน์ทางการเกษตร เช่น การไล่แมลงหรือปรับปรุงดิน อย่างไรก็ตาม หากกระบวนการเผาไหม้ไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ อาจก่อให้เกิดควันและมลพิษทางอากาศได้
จากสถานการณ์วิกฤตพลังงานและความผันผวนของราคาน้ำมันโลกในปัจจุบัน เทคโนโลยีพลังงานทดแทนระดับชุมชนเหล่านี้จึงน่าจะเป็นทางเลือกเพื่อบรรเทาปัญหา เนื่องจากเป็นแนวทางที่ช่วยเสริมสร้างความมั่นคงทางพลังงาน ลดรายจ่ายในครัวเรือน และส่งเสริมการพึ่งพาตนเองของชุมชนอย่างยั่งยืน แม้ว่าเทคโนโลยีแต่ละประเภทจะมีข้อจำกัดและความเหมาะสมที่แตกต่างกัน แต่หากมีการเลือกใช้ให้สอดคล้องกับสภาพพื้นที่ ทรัพยากร และวิถีชีวิตของชุมชน ก็จะสามารถเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานและช่วยลดผลกระทบจากวิกฤตพลังงานในอนาคตได้
